De Tinetti-test, ook wel POMA (Performance-Oriented Mobility Assessment) genoemd, evalueert de loop en balans bij ouderen aan de hand van een reeks gestandaardiseerde items. Ontwikkeld door Mary Tinetti in 1986, blijft het een van de meest gebruikte klinische hulpmiddelen om het valrisico te kwantificeren. De uitvoering vereist slechts een stoel, de gebruikelijke technische hulp van de patiënt en ongeveer vijf minuten. De behaalde score stuurt direct de behandeling in revalidatie of preventie.
Plafondeffect en inter-examinatorvariabiliteit van de Tinetti-test
De meeste praktische fiches die online beschikbaar zijn, presenteren de Tinetti als een betrouwbaar en snel hulpmiddel, zonder de meetkundige beperkingen te vermelden. Twee biases verdienen het om bekend te zijn voordat het in een beoordeling wordt geïntegreerd.
De eerste is het plafondeffect bij nog autonome onderwerpen. Wanneer een oudere patiënt een goede mobiliteit behoudt, concentreert zijn score zich dicht bij het maximum. De test verliest dan zijn vermogen om subtiele tekortkomingen te detecteren of om vooruitgang na revalidatie te meten.
De tweede betreft de subjectiviteit van de scoring. De items zijn gebaseerd op een ordinale schaal (0, 1 of 2), en de variabiliteit tussen twee examinatoren kan significant zijn als de training niet gestandaardiseerd is. Een fysiotherapeut die gewend is aan geriatrie en een niet-opgeleide zorgverlener zullen een item zoals “evenwicht staan met gesloten ogen” niet op dezelfde manier scoren.
Een professional die een volledig model van de Tinetti-test om te printen wil downloaden, zal er baat bij hebben om het document te vergezellen van een geannoteerde scoringsmatrix om de praktijken binnen een team te harmoniseren.
Scoring van de Tinetti-score: statisch evenwicht en loop
Twee versies van de test bestaan naast elkaar in de literatuur, wat regelmatig verwarring veroorzaakt bij de interpretatie.
| Versie | Evenwichtsgedeelte | Loopgedeelte | Totaalscore |
|---|---|---|---|
| Originele versie (16 items) | 9 items, uit 16 punten | 7 items, uit 12 punten | 28 punten |
| Uitgebreide versie (22 items) | 13 items, uit 26 punten | 9 items, uit 9 punten | 35 punten |
De versie met 28 punten is de meest voorkomende in internationale publicaties en in fysiotherapiebeoordelingen. De versie met 35 punten, die soms in EHPAD’s wordt gebruikt, keert de scoring op sommige items om: een hoge score duidt daar op een groter risico, in tegenstelling tot de originele versie.
Controleren welke versie op het afgedrukte document staat, is de eerste stap voordat een uitvoering plaatsvindt. Het gebruik van de interpretatiedrempels van de ene versie met het formulier van de andere verstoort het resultaat.
Interpretatiedrempels van de versie met 28 punten
- Score boven de 24 punten: valrisico wordt als laag beschouwd. De patiënt vertoont een algemeen goed evenwicht, maar regelmatig toezicht blijft relevant.
- Score tussen 19 en 24 punten: gematigd valrisico. Dit gebied rechtvaardigt een gerichte preventieprogramma (spierversterking, proprioceptief werk).
- Score onder de 19 punten: hoog valrisico. Specifieke revalidatie en aanpassing van de omgeving worden aanbevolen.
Deze drempels zijn geen diagnoses. Ze vormen een hulp bij de klinische beslissing, die altijd in de bredere context van de patiënt moet worden geplaatst (geassocieerde pathologieën, sedatieve behandelingen, valgeschiedenis).
Tinetti en andere valrisico-schaal: complementariteit
De Tinetti is niet het enige beschikbare hulpmiddel. Twee andere tests komen vaak terug in geriatrische beoordelingen: de Timed Up and Go (TUG) en het Hendrich II Fall Risk Model.
De TUG meet de tijd die nodig is om op te staan uit een stoel, drie meter te lopen, om te draaien en weer te gaan zitten. Het biedt een gemeten tijd, dus minder onderhevig aan subjectieve interpretatie. Aan de andere kant geeft het geen details over de componenten van het evenwicht zoals de Tinetti dat doet.
De Hendrich II is meer gericht op het ziekenhuis. De recente aanbevelingen voor de evaluatie van het valrisico bij opgenomen patiënten neigen naar dit type model, dat medicamenteuze en cognitieve factoren integreert die afwezig zijn in de Tinetti.
Het combineren van de Tinetti met de TUG biedt een completere beoordeling: de eerste detailleert de kwalitatieve tekortkomingen item voor item, de tweede kwantificeert de algehele functionele prestatie door een gemeten tijd. Deze combinatie beperkt de vals-negatieven die verband houden met het plafondeffect van de Tinetti alleen.
Voorwaarden voor een betrouwbare Tinetti-score
Het vereiste materiaal is opzettelijk eenvoudig: een stoel zonder armleuningen en de gebruikelijke loophulp van de patiënt (stok, looprek). De examinator observeert en scoort zonder fysiek in te grijpen, behalve in geval van onmiddellijk valrisico.
Veelvoorkomende fouten tijdens de uitvoering
Het wisselen van stoel tussen twee opeenvolgende beoordelingen verandert de zithoogte, wat de vergelijkbaarheid van de scores op het item “opstaan uit de stoel” beïnvloedt. Het is ideaal om de gebruikte hoogte op het afgedrukte formulier te noteren.
Een patiënt scoren onder invloed van een recent gewijzigde sedatieve behandeling levert een score op die meer de farmacologie dan de werkelijke locomotorische capaciteit weerspiegelt. Het tijdstip van de dag en de medicinale toestand moeten worden genoteerd op het formulier om de longitudinale follow-up interpreteerbaar te maken.
De test uitvoeren in een smalle of rommelige gang verandert het loopgedrag van de patiënt, met name op de items die verband houden met de looplijn en symmetrie van de pas. Een vrijgemaakte ruimte van minstens een paar meter in een rechte lijn blijft de minimale voorwaarde.
De Tinetti-test behoudt zijn relevantie in de geriatrie, mits men de beperkingen kent en elke uitvoering standaardiseert. De score alleen is niet voldoende: het is de analyse item voor item, gecombineerd met de klinische context en de resultaten van andere tests, die daadwerkelijk de valpreventie stuurt.
